Of je voor een unit een vergunning nodig hebt, hangt vooral af van wat je ermee doet. Wonen in een unit valt onder andere regels dan werken in een unit. Daarna tellen de plek op je erf en de maat.
Hieronder staan de landelijke regels per situatie, steeds met een link naar de bron bij de overheid. Het laatste woord heeft je gemeente. Die kan de landelijke regels aanpassen in het omgevingsplan.
Laatst gecontroleerd op 10 november 2026.
Wanneer heb je een vergunning nodig voor een unit?
Sinds 1 januari 2024 staan de bouwregels in de Omgevingswet. Een unit op je erf wordt daarin op twee punten getoetst:
- de technische kant (de bouwactiviteit): eisen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) over onder meer veiligheid en gezondheid
- de ruimtelijke kant (de omgevingsplanactiviteit): mag dit bouwwerk op deze plek staan volgens het omgevingsplan van je gemeente?
Per toets is je plan vergunningvrij, of heb je een melding of een omgevingsvergunning nodig. Ook als je geen vergunning nodig hebt, moet de unit aan het Bbl voldoen.
Je leest nog vaak het woord bouwvergunning. In de wet heet het de omgevingsvergunning, en die vraag je aan via het Omgevingsloket.
Vergunningvrij bouwen in het achtererfgebied
Het achtererfgebied is het deel van je erf achter een lijn op 1 meter achter de voorkant van je huis. Daar mag een bijgebouw zonder vergunning staan als het binnen de landelijke regels blijft:
- het staat op de grond en is niet hoger dan 5 meter
- staat het verder dan 4 meter van je huis en is het hoger dan 3 meter, dan heeft het een schuin dak met de nok op maximaal 5 meter
- het staat meer dan 1 meter van openbaar toegankelijk gebied, zoals de straat
- er zit geen dakterras, balkon of verblijfsruimte op een verdieping
Hoeveel je in totaal mag bebouwen, hangt af van de grootte van het bebouwingsgebied:
| Bebouwingsgebied | Maximaal te bebouwen |
|---|---|
| tot en met 100 m² | 50% |
| 100 tot 300 m² | 50 m² plus 20% van het deel boven 100 m² |
| meer dan 300 m² | 90 m² plus 10% van het deel boven 300 m², tot 150 m² |
Een bijgebouw mag geen zelfstandige woonruimte zijn. Wil je in een unit in de tuin wonen, dan gelden deze regels dus niet. Mantelzorg is nu de enige uitzondering. Voor familie komt er straks een tweede bij (zie verderop).
Is je huis een monument of ligt het in een beschermd stads- of dorpsgezicht? Dan zijn de regels strenger.
Een vergunning voor tijdelijk wonen tijdens een verbouwing
Woon je tijdens een verbouwing in een woonunit op je eigen terrein, dan gebruik je die unit als woning. De vrijstelling voor bijgebouwen geldt dan niet.
Een unit die voor een vaste periode blijft staan, heet in de regels een tijdelijk bouwwerk. Hoe lang hij mag blijven, ligt vooraf vast, met een maximum van 15 jaar. De overheid noemt een noodwoning als voorbeeld.
Of je voor tijdelijk wonen een vergunning nodig hebt, bepaalt je gemeente. Sommige gemeenten hebben er een eigen beleidsregel voor. Zoek het uit voordat de verbouwing begint, want een aanvraag kost tijd.
Een container die je alleen voor de bouw gebruikt, is wel vergunningvrij. Die vrijstelling geldt niet voor opslag van huisraad en ook niet om erin te wonen.
Over de kosten van zo’n periode en de alternatieven gaat de blog over een woonunit tijdens de verbouwing. Zoek je de unit zelf, kijk dan bij woonunit huren.

Vergunningvrij wonen bij mantelzorg: de voorwaarden
Voor mantelzorg maakt de wet een uitzondering. Je mag dan zonder vergunning in een bijgebouw of tijdelijke unit bij het huis wonen, als je aan deze voorwaarden voldoet:
- in de unit woont één huishouden van hoogstens twee personen
- minstens één van hen geeft mantelzorg aan een bewoner van het huis, of krijgt die
- de gemeente kan vragen de zorgbehoefte aan te tonen met een verklaring van een huisarts, wijkverpleegkundige of andere sociaal-medisch adviseur die zij aanwijst
- de unit voldoet aan de technische eisen uit het Bbl
Deze regels komen uit de bruidsschat: landelijke regels die automatisch in het omgevingsplan van elke gemeente staan. Je gemeente mag ze aanpassen. Uiterlijk eind 2031 moet elke gemeente eigen regels hebben.
Buiten de bebouwde kom staan er op een erf vaak al grote schuren, die meetellen voor de maximale oppervlakte. Daar geldt een aparte regel: een unit die geheel of in delen te verplaatsen is en niet groter is dan 100 m², mag ook als de gewone ruimte voor bijgebouwen al op is.
Stopt de mantelzorg, bijvoorbeeld omdat je vader of moeder naar een verpleeghuis gaat? Dan mag je de unit niet meer als woning gebruiken.
Een tijdelijke unit kan dan weg. Dat is een reden om een mantelzorgwoning te huren in plaats van te bouwen.
Voor een kangoeroewoning heb je wel een vergunning nodig, omdat die blijvend is. Een pré-mantelzorgwoning voldoet volgens IPLO vaak ook niet, want die blijft na de zorgperiode in gebruik als gewone woning.
Vergunningsregels voor familie op je erf: wat verandert er?
Het kabinet wil het makkelijker maken om familie bij je te laten wonen. Volgens het ontwerpbesluit versterking regie volkshuisvesting mogen je ouders of kinderen straks zonder vergunning in een unit in je achtertuin wonen, ook als er geen zorg nodig is.
Het besluit is nog niet vastgesteld en heeft geen ingangsdatum. Tot die tijd gelden de mantelzorgregels hierboven. Wie er straks mag wonen en hoe groot de woning mag zijn, lees je in onze blog over de familiewoning op eigen erf.
Vergunning voor een unit als werkruimte bij je huis
Een unit die je als kantoor of atelier bij je huis gebruikt, is een bijgebouw. Daarvoor gelden de regels voor het achtererfgebied hierboven.
Het bijgebouw moet ondergeschikt blijven aan je huis. Als er klanten komen, telt ook wat het omgevingsplan zegt over werken aan huis.
De blog over tuinkantoor huren zet huren, kopen en leasen naast elkaar. De units staan bij kantoorunit huren.

Vergunning of melding voor een unit in België
In Vlaanderen heb je voor een bewoonde unit in principe altijd een omgevingsvergunning nodig. Voor zorgwonen volstaat onder voorwaarden een melding bij de gemeente.
Voor een tijdelijke, verplaatsbare unit zijn dat de voorwaarden:
- er wonen hoogstens twee personen, van wie minstens één 65-plusser of hulpbehoevend is
- de unit staat binnen 30 meter van de woning, op hetzelfde of een aangrenzend perceel
- hij is hoogstens 3,5 meter hoog en heeft maximaal 50 m² vloeroppervlak
- nutsvoorzieningen en afvoer zijn aangesloten op de woning
- de unit blijft maximaal drie jaar, één keer te verlengen met drie jaar
Binnen drie maanden na het einde van de zorg moet de unit weg. Ook het stoppen meld je bij de gemeente.
Voor Brussel en Wallonië gelden eigen regels. Vraag daar bij je gemeente na wat er mag.
Zo check je of je een vergunning nodig hebt
Begin met de Vergunningcheck in het Omgevingsloket. Daar zie je of je voor je plan een vergunning nodig hebt of een melding moet doen.
Welke regels er op jouw adres gelden, zie je bij Regels op de kaart, ook in het Omgevingsloket. Daar staan de landelijke en de lokale regels voor een locatie bij elkaar.
De gemeente beslist uiteindelijk, en heeft de landelijke regels misschien aangepast in het omgevingsplan. Bij twijfel kun je haar dus het beste even bellen.
Voor Vlaanderen begin je bij de pagina over stedenbouwkundige handelingen op vlaanderen.be.
Bronnen
- Rijksoverheid: De Omgevingswet
- Rijksoverheid: Welke regels gelden er voor de bouw van een mantelzorgwoning?
- IPLO: Vergunningvrije bijbehorende bouwwerken
- IPLO: Informatie voor particulieren over aanbouw, uitbouw of bijgebouw
- IPLO: Tijdelijke bouwwerken in het Bbl
- IPLO: Mantelzorgwoning en Omgevingswet
- IPLO: Bouwregels mantelzorgwoning
- Wetgevingskalender: Besluit versterking regie volkshuisvesting
- Vlaanderen.be: Zorgwonen
- Departement Omgeving: Zorgwonen zonder zorgen
- Omgevingsloket: Vergunningcheck