Familiewoning regels

Familiewoning op eigen erf: wat mag straks zonder vergunning?

Je zoon van 27 slaapt nog op zijn oude kamer, omdat hij geen betaalbare woning vindt. Of je moeder wil dichterbij wonen, nu ze nog geen zorg nodig heeft.

Voor die situaties komt er een familiewoning op eigen erf: een eigen woning in je achtertuin voor je kind, ouder of ander familielid in de eerste graad.

Je hebt er straks geen vergunning voor nodig en je hoeft hem niet te melden.

De regels staan in het ontwerp van het Besluit versterking regie volkshuisvesting. Dat besluit is nog niet vastgesteld, dus op details kan het nog veranderen.

Wat is een familiewoning op eigen erf?

Een familiewoning is een bijgebouw in je achtertuin waarin een familielid zelfstandig woont. Juridisch hoort het bij je eigen huis. Je kunt het dus niet los verkopen als tweede woning.

De regeling voor mantelzorgwoningen bestond al. Nieuw is dat er geen zorg nodig is als de bewoner familie in de eerste graad is.

 MantelzorgwoningFamiliewoning
Voor wieWie mantelzorg geeft of krijgtMeerderjarige familie in de eerste graad
Nu vergunningvrijJa, via het omgevingsplan van je gemeenteNee
Straks vergunningvrijJa, landelijk geregeldJa, landelijk geregeld
Zorg aantonen (straks)Alleen als de gemeente twijfeltNiet nodig
Vrijstelling stoptAls de mantelzorg stoptAls er geen eerstegraads familie meer woont

Wanneer gaan de nieuwe regels in?

Dat staat nog niet vast. De familiewoning is geregeld in een besluit dat de Wet versterking regie volkshuisvesting uitwerkt, en dat besluit zit in de laatste fase:

  • 19 december 2025: de ministerraad stemt in met het ontwerp
  • tot 23 juni 2026: de Tweede en Eerste Kamer kunnen erop reageren
  • 22 oktober 2026: de Raad van State brengt advies uit
  • daarna: vaststelling, publicatie in het Staatsblad en een koninklijk besluit met de ingangsdatum

In berichten over de regeling staat vaak 1 januari 2027. In het besluit zelf staat nog geen datum. Zodra die bekend is, werken we dit artikel bij.

De regels hieronder komen uit de versie die op 8 juli 2026 naar de Raad van State ging. Na het advies kan er nog iets veranderen.

Wie mag er in een familiewoning wonen?

Minstens één bewoner van de familiewoning moet familie in de eerste graad zijn van iemand in het hoofdhuis. De toelichting bij het besluit noemt:

  • je partner (getrouwd, geregistreerd of met samenlevingscontract)
  • je ouders, ook stief- en adoptieouders
  • je schoonouders
  • je kinderen, ook stief-, adoptie- en pleegkinderen
  • je schoonzoon of schoondochter

Broers, zussen en kleinkinderen zijn familie in de tweede graad en vallen erbuiten. Voor vrienden of andere familie blijft alleen de mantelzorgregeling over.

Het familielid moet meerderjarig zijn. Een partner en minderjarige kinderen mogen mee, want de oude grens van twee bewoners vervalt.

Per familiewoning woont één huishouden. Op één perceel mogen twee mantelzorg- of familiewoningen staan, zolang ze samen binnen de maximale oppervlakte blijven.

familiewoning op eigen erf

Familiewoning vergunningvrij: aan deze voorwaarden moet je voldoen

De woning moet op het achtererf staan, bij een huis waar wonen is toegestaan. In de voortuin kan het niet zonder vergunning.

De familiewoning mag maximaal 5 meter hoog zijn. Komt hij boven de 3 meter, dan moet er volgens het ontwerp een schuin dak op, ook als hij vlak bij je huis staat. Voor een gewoon bijgebouw geldt die dakregel nu pas vanaf 4 meter afstand van het huis.

Hoeveel je mag bouwen, hangt af van je bebouwingsgebied:

BebouwingsgebiedMaximaal aan bijgebouwen
tot en met 100 m²50% van het bebouwingsgebied
100 tot 300 m²50 m² plus 20% van het deel boven 100 m²
meer dan 300 m²90 m² plus 10% van het deel boven 300 m², tot 150 m²

Het bebouwingsgebied is je achtererf plus de grond onder aan- en uitbouwen die later bij het huis zijn gekomen. Wat er al staat, zoals een schuur of een uitbouw, gaat van het maximum af.

Stel, je bebouwingsgebied is 200 m². Dan mag je 50 m² plus 20% van 100 m² bebouwen, samen 70 m². Staat er al een schuur van 15 m², dan houd je 55 m² over.

Bij een bebouwingsgebied onder de 40 m² lukt het niet. Een woning heeft een verblijfsruimte van minimaal 18 m² nodig, met de muren erbij zo’n 20 m². Dat mag niet meer zijn dan de helft van je bebouwingsgebied.

Ook als je aan alle maten voldoet, heb je in een aantal situaties toch een vergunning nodig:

  • als je hoofdwoning een woonwagen is
  • op of bij een primaire waterkering, of in het rivierbed van de grote rivieren
  • in gebieden die zijn vrijgehouden voor nieuwe wegen, spoorlijnen of leidingen
  • rond vliegvelden en direct naast rijksvaarwegen
  • in werelderfgoed en sommige andere erfgoedgebieden

Gemeentelijke regels over aansluiting op de riolering, het stroomnet of het kappen van bomen blijven gelden. Een strengere gemeentelijke regel over de familiewoning zelf gaat niet boven de landelijke regeling.

Melden hoeft niet. Een meldplicht stond in een eerdere versie van het besluit, maar is eruit gehaald. Bij twijfel kan de gemeente wel vragen aan te tonen dat het om familie gaat.

Regels voor een mantelzorgwoning in het buitengebied

Op een boerenerf staan vaak al grote schuren. Die tellen mee voor de oppervlakte, waardoor er weinig ruimte overblijft voor een mantelzorgwoning.

Daarom is er een uitzondering. Is de mantelzorgwoning geheel of in delen te verplaatsen, zoals een woonunit, en is hij maximaal 100 m²? Dan geldt de oppervlaktestaffel niet.

Die regel bestaat nu al, voor mantelzorgwoningen buiten de bebouwde kom. In de nieuwe regeling blijft hij staan en geldt hij ook voor de familiewoning. Het besluit spreekt dan van “buiten het stedelijk gebied”, maar inhoudelijk verandert er volgens de toelichting niets.

Je kunt ook een bestaand bijgebouw, zoals een oude stal, als mantelzorg- of familiewoning gaan gebruiken. Het deel waarin iemand woont, mag dan niet groter zijn dan 150 m².

Mantelzorgwoning vergunningsvrij: wat mag nu al?

Tot de nieuwe regels ingaan, geldt de huidige regeling. Een mantelzorgwoning op het achtererf is nu ook al vergunningvrij. Die regels staan sinds 2024 in het omgevingsplan van je gemeente.

Gemeenten mogen die regels aanpassen. Kijk daarom in het omgevingsplan via het Omgevingsloket of bel je gemeente voordat je iets plaatst.

Onder de huidige regels mag de gemeente een verklaring vragen van een huisarts, wijkverpleegkundige of een andere adviseur die zij aanwijst. Ook geldt nog de grens van twee bewoners. Alle huidige voorwaarden staan in onze blog over een vergunning voor een unit.

Een familiewoning zonder zorgrelatie is nu nog niet landelijk vergunningvrij. Wil je je kind nu al in de tuin laten wonen, dan heb je een omgevingsvergunning nodig, tenzij je gemeente het zelf al toestaat.

mantelzorgwoning vergunningsvrij

Eigen adres, belasting en toeslagen

De gemeente beslist of de familiewoning een eigen adres krijgt. Dat kan als hij een zelfstandige woning is, met een eigen keuken en badkamer, en een afsluitbare deur die je bereikt zonder door het hoofdhuis te lopen.

Met een eigen adres kan er een aparte WOZ-waarde komen, en daarmee aparte gemeentelijke belastingen. Zonder eigen adres woon je voor sommige regelingen samen met het hoofdhuis.

Dat laatste kan gevolgen hebben voor de AOW en voor toeslagen. Voor bewoners met AOW is het verstandig dit vooraf na te vragen bij de gemeente of de SVB.

De bouwregels voor brandveiligheid gelden ook. Vanaf de deur van de familiewoning moet een vluchtroute naar de openbare weg lopen. Loopt die door het hoofdhuis, dan raadt de toelichting gekoppelde rookmelders aan.

Wat als de situatie verandert?

De vrijstelling geldt zolang er familie in de eerste graad woont. Verhuist je dochter en komt er een huurder in, dan is de woning niet langer vergunningvrij. Het gebruik moet dan passen binnen het omgevingsplan.

Bij een mantelzorgwoning werkt het net zo: stopt de zorg, dan stopt de vrijstelling. Een familiewoning die je hebt laten bouwen, kun je dan niet zomaar aan een ander verhuren of los verkopen.

Een familiewoning huren in plaats van bouwen

Bouwen is een investering in iets wat je alleen mag gebruiken zolang de familiesituatie blijft. Een huurunit gaat weer weg als je kind een eigen huis vindt of de zorg stopt.

My Little House verhuurt woonunits vanaf € 950 per maand, voor 6 tot 36 maanden. Verlengen kan in overleg. De units hebben één of twee slaapkamers:

  • 1 slaapkamer, 21 tot 26 m², voor een alleenstaande of een stel
  • 2 slaapkamers, 32 tot 35 m², voor een stel of een klein gezin

Beide passen binnen de 50 m² die je bij een bebouwingsgebied van 100 m² al mag bebouwen, als er nog geen andere bijgebouwen staan.

My Little House regelt het transport, de fundering en de aansluiting op stroom, water en riolering. Elke unit heeft 100 mm PIR-isolatie (Rc 4,55) en HR++ glas.

Gaat het om zorg voor een ouder, kijk dan bij mantelzorgwoning huren. Voor een kind of ander familielid past een woonunit huren beter.

Vraag een vrijblijvende offerte aan en je hebt binnen 24 uur een prijs. Je kunt de units ook bekijken in de showroom in Cromvoirt.

De regels in dit artikel gelden in Nederland. In België, waar My Little House ook levert, gelden andere regels.

Bronnen

Laatst bijgewerkt: 10 november 2026.